วัดควนสูง

วัดควนสูง ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๓ จากหลักฐานการสร้างวัดควนสูง ตามประวัติของเมืองนคร กล่าวไว้ว่าวัดควนสูง "เป็นที่ฝังสมบัติของเจ้าสามจอม ผู้นำสมบัติมาร่วมบูรณปฏิสังขรณ์พระบรมธาตุ เมื่อปี พ.ศ.๑๗๙๐ และได้สร้างพระวิหารสามจอม ไว้ถวายองค์พระบรมธาตุ ต่อมาพระวิหารนี้ได้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปทรงเครื่องแบบพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช จึงเรียกว่า วิหารธรรมโศกราช" จากบันทึกประวัติพ่อท่านคล้ายได้สร้างพระเจดีย์ ไว้ที่วัดควนสูงด้วย สร้างในปี พ.ศ.ใดมิทราบประวัติแน่นอน แต่บริเวณวัดมีควรอยู่ ๔ ควน (ผมจำชื่อได้ ๓ ควน) คือ ควนสมบัติ อยู่บริเวณด้านหลังวัด ถัดไปเป็นแม่น้ำ ควนสมบัติน่าจะเป็นที่ฝังสมบัติของเจ้าสามจอม ตามตำนานที่กล่าวมา ท่านขุนพันธรักษ์ราชเดช เคยมาหาปากทางเข้าถ้ำ บริเวณควนนี้ แต่หาไม่พบ ควนเจดีย์ มีร่องรอยอิฐ ฐานเจดีย์ ปัจจุบันไม่เหลืออะไรอยู่แล้ว ควรแม่ชี ปัจจุบันอยู่บริเวณโรงเรียนวัดควนสูง

พระวิหารธรรมโศกราช ที่เจ้าสามจอม สร้างไว้ ปัจจุบันไม่เหลือซากให้เห็น มีการสร้างวิหารใหม่ทับบริเวณวิหารธรรมโศกเดิม พระพุทธรูปทรงเครื่องแบบพระเจ้าศรีธรรมโศกราช ไม่ทราบว่าอยู่ที่ใด มีพระพุทธรูปเก่า พระนางเลือดขาว อายุราว ๓๐๐-๘๐๐ ปี (พระนางเลือดขาว ไม่ใช่นางเลือดขาวที่เกาะลังกาวี) สร้างด้วยหินทรายแดง จำนวน ๑ องค์ แต่ถูกปฏิสังขรณ์ โดยใช้ปูนโบกทับไว้ โดยช่างฝีมือจากลานสกาตั้งเป็นพระประธานอยู่ในวิหาร (หลังเก่า) ในการปฏิสังขรณ์ครั้งนั้น ได้มีการนำพระพุทธรูป พระนางเลือดขาว จากวัดควนสูง ไปไว้ยังวัดต่างๆ ในเขตอำเภอฉวาง เช่น วัดสามัคคีนุกูล พระพุทธรูป พระนางเลือดขาว ที่นำไปไว้ที่วัดสามัคคีนุกูล เรียกว่า พ่อท่านกลางบ้าน ในวิหารหลังใหม่ มีเศษพระพุทธรูปจำนวนหนึ่ง เศียรพระจำนวน ๒ เศียร (ถูกโจรขโมยไป 1เศียร) ที่สร้างจากหินทรายแดง จำนวนหนึ่ง มีพระพุทธรูปองค์หนึ่งทำด้วยโลหะ ที่ฐานพระพุทธรูปบันทึกไว้ว่า พระองค์เจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอินทุรัตนา สร้างถวาย เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๗ บริเวณไม่ห่างจากวิหาร พบพระเจดีย์ สูงประมาณ ๓ เมตร ชำรุดมากแล้ว รูปทรงคล้ายเจดีย์วัดธาตุน้อย น่าจะเป็นพระเจดีย์ที่พ่อท่านคล้ายสร้างไว้ ทราบมาว่าจุดที่พบซากเจดีย์ อยู่ใกล้กับควนสมบัติได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ ๒๒ เดือนตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๓ เขตวิสุงคามสีมา กว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๔๐ เมตร